MALATYA  ADININ  ASLI

Malatya, kuruluş ve isim itibariyle başlangıçtan zamanımıza kadar büyük bir değişikliğe uğramadan gelen Anadolu şehirlerinden birisidir. Kültepe vesikalarında "Melita" şeklinde görülen Malatya'dan Hitit vesikalarında "Maldia" olarak bahsedilmektedir. Asur imparatorluk devri vesikalarında ise Meliddu, Melide, Melid, Milid, Milidia olarak geçmektedir. Urartu kaynaklarında ise Melitea denilmektedir. Malatya kelimesinin Hititçe "bal" anlamana gelen "Melid"den türediği anlaşılmaktadır. Hitit hiyeroglif kitabelerinde Malatya şehri, bir öküz başı ve ayağı ile ifade edilmektedir.[1]

Bizans-Arap mücadelesi sonucunda şehir İslam hakimiyetine geçmiştir. (M.S. 659) Bizans kaynaklarında da Melitene şeklinde kullanılan Malatya şehir adı, Araplar tarafından, kadim şekline yakın bir imla ile "Malatiyye" adıyla anılmaya başlanacaktır. Araplar, "Sugür EI-Cezeriye "nin merkezi haline getirdikleri bu şehri aynı zamanda bölgenin en büyük ve mamur bir beldesi yapmışlardır. Abbaslerden Harun Reşit döneminde (M.S. 786-809) "EI-Avasım" adıyla oluşturulan müstakil bir idari bölgenin merkezi olma hüviyetini kazanır. Malatya'ya çok eski zamanlardan beri çeşitli sebeplere bağlı olarak Türk yerleşiminin olduğu bilmekteyiz. Bu bölgede Türk varlığı, Arap - Bizans mücadeleleri sırasında ortaya çıkmıştır. Türkler, bu güzel ve önemli beldenin adını değiştirmeyerek Araplardan aldıkları Malatya şekliyle günümüze taşımışlardır. 11. yüzyıl başlarından itibaren Anadolu bir Türk yurdu haline gelmeye başlamıştır. Bu bölge de Türk-Bizans mücadelelerinin odaklaştığı şehirlerden biri olmuştur. 1056-1101 yılları arasında birkaç defa el değiştirmiştir. 1101 yılında Danişmenli Melik Muhammed Gazi'nin hakimiyetine geçen Malatya, bir daha kayıp edilmemek üzere Türk Beldesi haline getirilmiştir. Selçuklular döneminde "Vilayet-i Malatya" olarak anılan şehir, bir üstünlük ve asalet ifadesi olarak "Daru'r-Rifa" (Saadet, mutluluk yeri) olarak anılmıştır.

Osmanlılar döneminde aynı adla anılan şehirde , daha önce belirtildiği gibi, 1838 yılında Osmanlı ordusu ikamet ederek kışlamıştır. Yöre insanı Aspuzu bağları olarak bilinen yazlığa göç etmiş, orada yerleşerek bugünkü şehir oluşmuştur. Malatya, günümüze modern bir yapılanma ile gelirken asıl tarih çekirdeğini oluşturan Battalgazi (Eski Malatya), yöre insanının deyimi ile "Aşağı Şeher”, bugün turistik bir ilçe olarak varlığını sürdürmektedir. Bu bilgiler ışığında Malatya, isim olarak fazla bir değişikliğe uğramadan günümüze kadar gelmiştir.

KÜLTÜR VE TABİAT VARLIKLARIMIZ

MERKEZ İLÇE:1-  Yeni Camii 2- Yusuf Ziya Paşa Camii 3-  Çarşı Camii 4-  Taşhoron Kilisesi   5- Venk Kilisesi 6- Tahtalı Hamam 7- Halk Eğitim Merkezi Binası 8-  Gazi İlkokulu Binası 9- Derme İlkokulu Kapısı 10-Atatürk Anıtı 11-İnönü Anıtı 12- Askerî Şehitlik 13- İnderesi Mağaraları 14-  Sivil Mimarlık Örnekleri  15- Aslantepe Höyük 16- Samanköy Höyük 17-Furuncu Höyük 18- Maltepe Höyük

YAZIHAN İLÇESİ:1-  Abdülrezzak Camii: Fethiye Köyü'nde yer alan camii, Osmanlı dönemi (Kanuni Devri) Mimari örneklerindendir.  Yörede Uzun Hasan Camii olarak bilinir 2-  Fethiye Höyük:   Fethiye Köyü merkezinde yer alan höyük, yüzey buluntularına göre kalkolitik çağdan başlayarak Roma dönemine kadar iskan görmüştür. Selçuklu ve Osmanlı döneminde köy yerleşime açıldığından höyük kullanılmamıştır. Höyük'te herhangi bir ilmi kazı yapılamamıştır. Ancak fazla tahrip edilmiştir.3- İriağaç-Köy Camii 4-  Kuruçay Höyük (Hacı Höyük)    5- Buzluk 

YEŞİLYURT İLÇESİ: Kaletepe Höyük

ARGUVAN İLÇESİ:1- Karahöyük: 2-İsahöyük.3- Morhamam (Uzunoğlan) Höyüğü

KULUNCAK İLÇESİ:1- Eşref Höyük   2- Kabak Abdal Türbesi

DOĞANŞEHİRİLÇESİ:1-SuluMağara2-RomaSur Kalıntıları

HEKİMHAN İLÇESİ:1- Taşhan   2-  Köprülü Mehmet Paşa Camii 3- Köprülü Mehmet Paşa Hamamı 4- Kilise 5-     Güzelyurt     Höyük       

AKÇADAĞ İLÇESİ: 1-Arga Tepesi 2-Ören Höyük             3- İkinciler Höyük  4-Levent Vadisi-Bağköy Kaya Kabartmaları

DARENDE İLÇESİ:1- Roma Mezarı 2-  Merkez Tümülüs   3- İki Mezarlık 4- Doğal Akvaryum  5- Somuncu Baba Boğazı 6- Tohma Çayı Doğal Vadisi   7- Aşudu (Günpınar) Şelalesi  8- Kavlak Köprüsü 9- Taş Köprü 10- Nadir Köprüsü 11- Ulu Camii Minaresi 12-  Danabey Minaresi   14- Hacı Müsrif Minaresi 15-  Somuncu Baba Camii Minaresi16-  Mehmet Paşa Kütüphanesi17- Bedeste 18- Hasan Paşa Hamamı 19-  Zengibar Kalesi  

ARAPGİR:1-Çobanlı Konağı  2-Ulu Camii  3-Mir-i Liva Ahmet Paşa Camii  4-Gümrükçü Osman Paşa Camii   5-  Molla Eyüp Mescidi 6-  Cafer Paşa Camii   7- Yeni Camii 8- Hanikâh 9- Çarşı Hamamı 10-  Elmasik Hamamı 11- Osman Paşa Hamamı 12- Osman Paşa Çeşmesi 13- Eski Arapgir

Kalesi14-  Büyük Kozluk Köprüsü 15-  Eski Arapgir Kale Köprüsü 

BATTALGAZİ (Eski Malatya) İLÇESİ:1- Kale Surları.2- Silahtar Mustafa Paşa Kervansarayı3-  Ulu Camii  4-  Melik Sunullah Minaresi 5- Emirömer Mescidi 6-  Karahan Camii  7- Ak Minare Camii 8- Sütlü Minare (Çermik9-Namazgah 10- Alacakapı Mescidi 11- Sıddı Zeynep Kümbeti12- Kanlı Kümbet:   13- Halfetih Minaresi 14-  Toptaş Camii 15-  Şahabiye-i Kübra Medresesi  16- Ahmed Duran Mescidi ve Türbesi 17-  Kırk Kardeşler Şehitliği

  DOĞAL GÜZELLELİKLER VE MESİRE YERLERİ

Orduzu Pınarbaşı,Horata,Gündüzbey,Davullu Pınar,İnek Pınarı,Sulu Mağara,Somuncu Baba ve Çevresi

SAĞLIK (İÇME VE KAPLICA) VE DAĞ TURİZMİ İMKANLARI

İspendere İçmesi,Harap Şehir İçmesi

MALATYA'NIN DOĞAL KAYNAKLARI

İlin doğal kaynaklarının bilinmesi tarımsal ve kırsal kalkınma potansiyellerinin ve kısıtlarının tanımlanması bakımından önemlidir. Doğal kaynaklar, yenilenebilir kaynaklar ve yenilenemez kaynaklardan oluşmaktadır. Her iki kaynak da sürdürülebilir biçimde kullanılmalı, tarım ve tarım dışı kullanımlara uygunluğu ve kayıplarıyla ilgili tehlikeler açısından dikkatli olunmalıdır. Bu bölümde Malatya’da bulunan ana doğal kaynakların kısa tanımlamaları, mevcut durumları ve kullanımlarıyla ilişkili potansiyel tehlikeler verilmektedir. İlimizde ekonomik değeri olan maden yatakları aşağıda belirtilmiştir.

Metalik Madenler:

a) Malatya, Hekimhan , Hasançelebi Maden Yatağı b) Malatya, Hekimhan, Karakuz Demir Yatağı c) Malatya, Hekimhan, Deveci Demir Madeni Yatağı d) Malatya , Yeşilyurt, Cafana Kurşun Çinko Yatağı e) Malatya, Kuluncak Yöresi Krom Yatağı

MALATYA’DA İŞLETMEYE AÇILAN SULAMA PROJELERİ
a) Çat Projesi   b) Şahnahan Sulaması c) Yazıhan Sulaması d) Sultansuyu Sulaması  e) Doğanşehir – Akçadağ Sulaması f) Polat Sulaması

İNŞA HALİNDEKİ PROJELER

a) Çat Projesi    b) Kuruçay Projesi    c) Kapıkaya Projesi    d) Yoncalı Projesi  f) Darende – Gökpınar Projesi g) Sultansuyu Projesi Arkıkebir Sulaması
 PLANLAMA AŞAMASINDAKİ PROJELER
a) Malatya Aliağa Projesi b) Arapgir Deregezen Göleti ve Sulaması c) Kuluncak – Karaçayır Göleti ve Sulaması
 KESİNLİK AŞAMASINA GELMİŞ PROJE

Malatya Yarımcahan Projesi Karakaya Baraj Gölünden pompajla su alınarak Kuluşağı , Karakaşçiftliği, Yarımcahan , Karaköy , Örtülü , Kadıçayırı ve Çolakoğlu köylerine ait 7524 ha. arazi sulanacaktır.Bu projeler tamamlandığında Malatya’nın sulanabilir arazilerinin % 80’ i sulanır hale getirilerek dünyada birçok ilde olmayan hedef yakalanmış olacaktır.
Malatya ili genelinde 1700 adet derin su kuyuları açılarak yer altı suyundan istifade edilip tarım yapılmaktadır.

MALATYA İLİ ORMAN VARLIĞI

Malatya ili yüz ölçümünün %12’sini orman ve fundalık alanlar oluşturmaktadır. Ormanlar Meşe, Çam, Ardıç Kayın, Kavak, Gürgen, ve Köknar’dan meydana gelmiştir.
                           

                          Zeynep GÜNEŞ

                                 8/A